Auteursrecht als onderzoeker en docent

U bent hier

1. Gebruik van didactisch werk/ander auteursrechtelijk beschermd materiaal
2. Publicatie van je onderzoek
3. Ontsluiting van didactisch werk/ander auteursrechtelijk beschermd materiaal ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek
4. Reproductie van didactisch werk/ander auteursrechtelijk beschermd materiaal ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek
5. Opname van auteursrechtelijk beschermd materiaal in een reader die ter beschikking wordt gesteld van studenten
 

1. Gebruik van didactisch werk/ ander auteursrechtelijk beschermd materiaal

Je bent zelf auteur van het didactisch werk/ ander auteursrechtelijk beschermd materiaal

Je verwerft als oorspronkelijke auteur van een werk automatisch het volledige auteursrecht op dit werk. Je hoeft dus geen bijkomende formaliteiten te vervullen en het auteurswerk hoeft evenmin te worden gepubliceerd. Bijgevolg kan je met je werk doen wat je wilt, op voorwaarde dat je je auteursrecht nog niet hebt overgedragen (aan een uitgever bijvoorbeeld). Er zijn verschillende auteursrechtelijke mogelijkheden bij publicatie. 

Opgelet: Indien je je werk wilt gaan publiceren en je bent niet de enige auteur, dien je rekening te houden met de regels rond co-auteurschap.

Je gebruikt auteursrechtelijk beschermd materiaal van anderen

Bij het gebruik van bronnenmateriaal dien je met volgende zaken rekening te houden:

  • Bronvermelding is steeds noodzakelijk. Vermeld dus steeds wie de auteur is van de werken die je aanhaalt en uit welke bron (boek, tijdschrift, …) je het materiaal hebt gehaald. Ook het jaartal en andere praktische gegevens zijn daarbij nuttig.  Raadpleeg module 6 van de cursus informatievaardigheden voor meer informatie over hoe je op een correcte manier kan verwijzen naar je informatiebronnen.

  • Respecteer het auteursrecht. De kans is namelijk erg groot dat de bronnen die je gebruikt, auteursrechtelijk beschermd zijn. Er zijn verschillende soorten werken die auteursrechtelijk beschermd zijn.

  • Gebruik enkel korte citaten. Anders schend je het citaatrecht.

  • Respecteer het portretrecht. Elke persoon heeft namelijk een recht op afbeelding. Dit houdt in dat het maken en verspreiden van iedere visuele afbeelding van een geïndividualiseerde en herkenbare persoon onderworpen is aan de toestemming van de betrokkene. Het maakt hierbij niet uit welke techniek er werd gebruikt: een foto, een tekening, een schilderij, filmbeelden… Toestemming voor het maken van de afbeelding betekent niet automatisch toestemming voor het verspreiden van de afbeelding. Houd hier dus rekening mee wanneer je verplicht of van plan bent je onderzoek te publiceren. Klik hier (docx) voor een document dat je kan gebruiken voor het schriftelijk vastleggen van deze toestemming om problemen nadien te voorkomen. 

  • Let op voor plagiaat! Dit is het overnemen of vertalen van het werk van anderen, op identieke wijze of onder licht gewijzigde vorm, zonder de bron te vermelden. Ook teksten laten opstellen door anderen valt hieronder.

 

2. Publicatie van je onderzoek

Indien je je onderzoek als boek of artikel wilt publiceren, zijn er verschillende mogelijkheden voor wat betreft je auteursrecht:

1. Je behoudt je auteursrecht volledig
Hierbij heb je o.a. de volgende twee opties:

  • Je publiceert je onderzoek in eigen beheer
  • Je publiceert je werk in een open access tijdschrift (gouden route). In plaats van je auteursrecht over te dragen aan de uitgever, zoals bij een traditioneel tijdschrift het geval is, wordt er een vrije licentie  - doorgaans een Creative Commons licentie - aan je artikel gekoppeld. Dergelijke licentie geeft veel vrijheid aan de gebruiker, maar legt wel bepaalde voorwaarden op die aangeven wat anderen met je publicatie mogen doen.

Doordat je je auteursrecht volledig behoudt, kan je doen met je werk wat je wilt.

2. Je behoudt je auteursrecht gedeeltelijk

Indien je je onderzoek laat uitgeven bij een traditionele uitgever, zal je meestal via het publishing of copyright transfer agreement van deze uitgever je auteursrechten (volledig) moeten overdragen, waardoor je je rechten op je werk (gedeeltelijk) verliest.

Heel wat uitgevers laten echter toe dat je de auteursversie van je werk – al dan niet na een embargo – publiek beschikbaar stelt via het digitale archief  (repository) van de instelling waar je werkt, bijvoorbeeld via de Document Server van UHasselt. Check hiervoor het contract met je uitgever, of Sherpa Romeo indien het om een standaardcontract gaat. Er zijn echter ook uitgevers die dit niet toelaten. Het is dan aan te raden om aan de overdracht van je auteursrechten bepaalde voorwaarden te verbinden. Dit resulteert in twee opties: ofwel voeg je een addendum toe aan het publishing of copyright transfer agreement, ofwel kies je voor een aangepaste licentie.

Optie 1: voeg een addendum toe aan het publishing of copyright transfer agreement van de uitgever

Stuur een addendum naar je uitgever, samen met het publishing of copyright transfer agreement en een begeleidende brief. Een addendum is een wettelijk document dat je toelaat bepaalde rechten op je artikels te behouden, zoals het recht om de gepubliceerde versie en/of auteursversie in het digitale archief (repository) te plaatsen van de instelling waar je werkt, bijvoorbeeld in de Document Server van UHasselt.

Voorbeelden:

Optie 2: kies voor een aangepaste licentie

Wanneer je kiest voor een aangepaste licentie, draag je je auteursrecht niet over, maar geef je een ander de toestemming om je werk onder bepaalde voorwaarden te exploiteren. Je kan met een licentie ook regelen dat je bijvoorbeeld het recht behoudt om de gepubliceerde versie en/of auteursversie van je artikel in het digitale archief (repository) te plaatsen van de instelling waar je werkt, bijvoorbeeld in de Document Server van UHasselt. Je kan kiezen tussen een exclusieve licentie, d.i. een licentie die je uitsluitend verleent aan één uitgever, of een niet-exclusieve licentie, waarbij je de gebruiksrechten die erin vastgelegd werden ook nog aan anderen kan verlenen.

Voorbeeld:

  • Creative Commons (CC) licentie: Hiermee is het kopiëren, distribueren en mededelen van je publicatie toegelaten onder de voorwaarde dat je naam wordt vermeld en onder de voorwaarden die je zelf stelt. Je kan de draagwijdte van de licentie namelijk volledig zelf bepalen (bijv. het niet toestaan van commercieel gebruik, het niet toestaan van afgeleide werken,…). Op de website van Creative Commons kan je kiezen uit een aantal licenties.

Tip:
Om ervoor te zorgen dat je de auteursversie van je artikel meteen in open access beschikbaar kan stellen (dus zonder enig embargo), volg dan de volgende stappen:

  1. Voeg de volgende tekst toe aan de coverpagina of in de acknowledgements van je auteursversie vooraleer je deze indient bij je tijdschrift naar keuze: “A CC BY or equivalent licence is applied to the Author Accepted Manuscript arising from this submission”.
  2. Van zodra je artikel aanvaard is voor publicatie, deponeer je je auteursversie in een publieke repository zoals de UHasselt Document Server.

3. Je draagt je auteursrecht volledig over

Soms kan je echt niet anders dan je auteursrecht - al dan niet gedeeltelijk - over te dragen aan een uitgever. In geval van volledige overdracht verlies je de rechten op je werk en kan je het in principe enkel nog gebruiken in overeenstemming met de algemene regels (zoals die gelden voor elke gebruiker van een auteurswerk). Meestal verleent het contract met je uitgever je echter toch nog bepaalde rechten. Heel wat uitgevers laten bijvoorbeeld toe dat je de auteursversie van je werk – al dan niet na een embargo – publiek beschikbaar stelt via het digitale archief  (repository) van de instelling waar je werkt, bijvoorbeeld via de Document Server van UHasselt. Of dit voor jouw publicatie zo is, kan je in het geval van een standaardcontract eenvoudig checken via Sherpa Romeo.

 

3. Ontsluiting van didactisch werk / ander auteursrechtelijk beschermd materiaal ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek

Ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek mag een docent/onderzoeker (al dan niet integraal) zijn werk en dat van anderen alsook links naar websites op Blackboard zetten, of ter beschikking stellen via een andere beveiligde omgeving waarvan de toegang gecontroleerd wordt door een officieel erkende onderwijsinstelling, en dit zowel voor studenten als voor deelnemers van een bijscholing aan UHasselt. Hier zijn wel enkele cumulatieve voorwaarden aan verbonden:

  • Er wordt geen winst nagestreefd; en
  • De normale exploitatie van de beschermde werken lijdt hier niet onder. De mededeling mag dus geen negatieve invloed hebben op de verkoop van de werken; en
  • Dit gebeurt in het kader van de normale activiteiten van de instelling; en
  • De bron en de naam van de auteur moeten vermeld worden, tenzij dit niet mogelijk blijkt

Opgelet: Maak geenszins gebruik van het open internet om auteursrechtelijk beschermd materiaal te verspreiden, tenzij het om een citaat gaat! Anders pleeg je een inbreuk op het auteursrecht. Links, waaronder ook embedded en framed links, zijn echter wel toegestaan.

 

4. Reproductie van didactisch werk/ ander auteursrechtelijk beschermd materiaal ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek

Ter illustratie bij onderwijs (ook bijscholingen) of voor wetenschappelijk onderzoek mag een docent/onderzoeker zijn werk en dat van anderen (geheel of gedeeltelijk) reproduceren. Hieronder verstaan we bijvoorbeeld kopiëren, scannen, downloaden, afdrukken, op USB-stick zetten,… Daarnaast mag je kopieën ook fysiek uitdelen, zolang dit maar in het kader van onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek gebeurt. Hier zijn wel enkele cumulatieve voorwaarden aan verbonden:

  • Er wordt geen winst nagestreefd; en
  • De normale exploitatie van de beschermde werken lijdt hier niet onder. De reproductie mag dus geen negatieve invloed hebben op de verkoop van de werken; en
  • Dit gebeurt in het kader van de normale activiteiten van de instelling; en
  • De bron en de naam van de auteur moeten vermeld worden, tenzij dit niet mogelijk blijkt.

De reproductie mag op alle mogelijke manieren, dus van papier naar papier en naar digitaal, van digitaal naar papier, en van digitaal naar digitaal. Voor de reproductie van bladmuziek dien je wél toestemming te vragen.

Voorbeelden:

  • Een student fotokopieert in de bibliotheek de persartikels die met zijn thesisonderzoek te maken hebben.
  • Een doctoranda scant een illustratie die zij in een wetenschappelijk boek aantreft.

Ter informatie: Om de auteurs van de beschermde werken te compenseren, betaalt de universiteit een vergoeding via zogenaamde beheersvennootschappen.

 

5. Opname van auteursrechtelijk beschermd materiaal in een reader die ter beschikking wordt gesteld van studenten

Een reader definiëren we in deze context als een verzameling van (uittreksels uit) integrale werken van één of meer auteurs, als aanvulling op je cursus.

Indien je als docent een reader wilt samenstellen en ter beschikking stellen van je studenten, heb je geen toestemming nodig van de desbetreffende auteurs indien je de regels omtrent de reproductie van didactisch werk / ander auteursrechtelijk beschermd materiaal respecteert. Concreet betekent dit dat je de volgende voorwaarden cumulatief naleeft:

  • Er wordt geen winst nagestreefd (je mag wel een vergoeding vragen voor de kosten die je maakt voor het drukken van de reader);
  • De normale exploitatie van de beschermde werken lijdt hier niet onder. Het verspreiden van de reader mag dus geen negatieve invloed hebben op de verkoop van de publicaties die erin opgenomen zijn;
  • Alle (uittreksels uit) de werken die je opneemt, mag je énkel in je reader gebruiken ter illustratie van onderwijs, m.a.w. als onderdeel van of toelichting bij je cursus. Dit houdt ook in dat de reader enkel beschikbaar mag worden gesteld van de studenten die geregistreerd zijn voor het vak waarvoor de reader bedoeld is;
  • De bron en de naam van de auteur moeten worden vermeld, tenzij dit niet mogelijk blijkt.

Indien je alle bovenstaande puntjes kan afvinken, maakt de omvang van je reader in principe niets uit. Indien dit niet het geval is, dien je alsnog toestemming te vragen aan de auteurs.

Tips bij het verspreiden van je reader:

  • Indien je je reader op papier uitdeelt aan je studenten, doe dit dan best in de les of via de cursusdienst van je instelling, dus niet via een boekhandel, omdat dan mogelijks de kost van het drukken de loutere kostprijs overschrijdt en de reader ook kan worden aangekocht door een ruimer publiek. Hiermee worden dus bovenstaande voorwaarden geschonden en dient bijgevolg de toestemming van alle auteurs te worden gevraagd.
  • Indien je je reader digitaal ter beschikking stelt, doe dit dan via Blackboard - of via een andere beveiligde omgeving waarvan de toegang gecontroleerd wordt door een officieel erkende onderwijsinstelling - en énkel voor de geregistreerde studenten, dus niet via het open internet, tenzij je toestemming vraagt aan alle auteurs.
Top